IBILBIDE OPARO BATEN GLOSAK

Aritz  Gorrotxategi  El Correo 25-12-13 

1980an kaleratu zuen Tere Irastortzak (Zaldibia, 1962) ‘Gabeziak’poema-liburua Kriseilu argitaletxearen eskutik, 18 urte baino ez zituela. Kritikaren Saria jaso zuen liburuak (baita Krutwigen kritika zakar bat ere). Honela irakur daiteke liburu hartako poema baten amaieran: «leihoa, ilargiak bere gosea gauean deskantsa dezakeen/toki bakarra baita beti». Bere bigarren liburua modu anonimoan bidali zuen poesia lehiaketa batera, eta hura irabazi ostean kaleratu zuen. Eta idazten eta poesiari leial izaten jarraitu bazuen, ez zen izan hasierako edo ondorengo sari horiengatik, baizik eta Irastortzak berak askoz geroago idatzi zuen bezala, beti interesatu izan zaiolako ulertu ez duena edo ulertzen ez duena adieraztea, «erakartzen nauenari buruz idaztea/,ez dakidanaz, azken batean».

Irastortzaren jardunaren leiho eta atsedenleku ‘zabal, hesirik gabe’ gisa datorkigu, 45 urte geroago, ibilbide luze eta mamitsu baten emaitza den ‘Glosak’. ‘Glo- sar el mundo’ antologia elebiduna, 1980 hartatik hasi eta gaur arteko haren lan poetikoa bildumatzen duena, Contrabando argitaletxearen bidez kaleratua. Argitaletxe berak antologiaren katalanezko bertsioa ere argitaratu zuen, eta Manel Castelló-Rodríguezek egindako itzulpenak Etxepare-Laboral Kutxa Itzulpen Saria jaso zuen joan den urrian. Lau hamarkadatik gora joan dira harrezkero, bide, bihurgune eta koska ugarirekin. Testuinguruari erreparatzen hasita, ezin ahaztu 1978an heldu zela Atxagaren ‘Etiopia’, eta Sarrionandiaren ‘Izuen gordelekuetan barrena’, berriz, 1981ean argitaratu zela, ‘Gabeziak’ baino urtebete geroago. Atxagak eta Sarrionandiak alde batera utzi dute poesia, oraingoz, baina Irastortzak obra poetiko sendoa eraiki du ordutik hona, dozena bat poema-liburuz osatua, denborak eta bilakaera pertsonalak berezkoa duten garapena lagun. Antologiaren hitzaurrean, bilakaera horretaz ari dela, Lola Andrések dio Irastortzaren poemak leku ireki bihurtzen doazela, etengabeko aldaketan ari direla, eta laburpenak, antitesiak, elkarrizketak eta metonimiak lekua irabazi dutela metaforaren kaltetan.

Alga aldizkarian idatzitako artikulu batean, Felipe Juaristik Tere Irastortzaren poetikaren bederatzi elementu nabarmen izendatzen ditu, haren azken liburuko txori kopuru bera, hain zuzen ere: harmonia, argitasuna,

zehaztasuna, arreta, energia, berotasuna, emozioa, garapena eta iraunkortasuna. Era berean, Juaristik dio poetak bere garaia ezagutu eta bertan bizi dela; baita aurreko eta ondorengo garaian ere, etorkizunerako bidea aurkitu nahian. Antologia ixten duen bosgarren ataleko poema batean, honela dio Irastortzak: «Mundua ez baita gurekin hasi/mundua ez baita gurekin amaituko». Bertso horiek haren poesiaren ikuskeraren muinetako bat definitzen dute: aurrekoekin eta tradizioarekin izandako elkarrizketa, eta, era berean, tradizio horretatik aldentzeko eta bide berriak urratzeko kezka. Beti ere apaltasun sokratikoz. Izan ere, hitzak garrantzi handia du Irastortzaren poesian. Hitzari buruzko gogoetak, zehatzago esateko. «Hitzak katibu izango dituzu, eta hitzez mintzatzera beharturik», dio Gabeziakeko poema baten hasieran. Hitzekin eta hitz horien atzean ezkutatzen den isiltasunarekin lehian dabil Zaldibiako poeta etengabe, poesiak zabal dezakeen hutsunearen bila, alferrik esandako hitzak saihestuz. Eta hitz horiek aztertzen eta glosatzen jarraitu du geroztik, intimotasuna eta gogoeta sakona uztartuz.

Bestalde, erditzearen gaiak pisu berezia du haren poetikagintzan. Ez da hainbeste mintzo amatasunaren esperientziaz, erditzearen fenomenoaz baizik. Amatasuna bizitzaren espazio bultzatzaile gisa agertzen da haren poemetan, sorkuntzaren irudi gisa. «Erditzeak osatzaile eta osgarri garela sentiarazten baitigu». Idaztea eta erditzea txanpon beraren alde bi gisa agertzen dira. Eta, horrekin batera, alteritateak garrantzi handia du haren ikuskeran. Poeta basoetara doanean aitzinakoa da, horra itzultzen diren guztiekin da. Hemengo eta horko. «Eta lurra ez da gurea/eta lur hau ez da gurea/baina geu lur honetakoak gara, hemengoak».